Ovdasiidu / Dieđáhusat / Prentejuvvon sámegiella - Paulus Diaconusis Johan Turii

Prentejuvvon sámegiella - Paulus Diaconusis Johan Turii

Duorastat 21. Geassemánnuta 2012, 15.56

Sámemusea Siidda geassečájáhus muitala prentejuvvon sámegiela riegádanhistorjjás. Čájáhusas ovdanbuktojuvvojit áramus čálalaš máinnašumit iehčanas sámegiela gávdnomis sihke áramus sámegielat girjjit Ruoŧas, Norggas ja Suomas.

Vuosttas čálalaš govvideamit sámiid birra vurkejuvvojedje gieđain čállojuvvon giehtačállosiidda. 1515:s prentejuvvon langobárdahistorihkkára Paulus Diaconusa govvideami jagis 790 atnet vuosttas prentejuvvon máinnašupmin das, ahte gávdnui iehčanas sámegiella. Vuosttas sámegielat sániid sáhtii oaidnit prentejuvvon hámis The Principal Navigations, voyages and discoveries of the English nation made by Sea or over Land -girjjis, mii almmustuvai 1589:s. Sániid lei merken bajás mearrakapteaidna Stephen Burrough, go son lei jođus Guoládatnjárgga rittus 1557:s.

Prentejuvvon sámegiella -čájáhusa bearalin lea máilmmi vuosttas sámegielat girji jagis 1619, Nicolaus Andreae En lijten sångebook, hurudeles messan skal hållas, läsas, eller sjungas, på lappesko. Dán čálalaš duodjái sáhttá oahpásmuvvat čájáhusas maiddái virtuálagirjin, man sáhttá bláđedallat. Erenoamáš fuopmášumi oažžu maiddái davviguovlluid dutkamuša vuođđogirji, Johannes Schefferusa Lapponia (almmustuvai 1673:s), ja das almmustuhtton Olaus Sirma vurken sámegielat juoiggosdivttat Kulnasatz ja Orre Jaura. Lapponia jorgaluvvui juo árrat eará gielaide, ja ná dát divttat levve viidát Eurohpái ja váikkuhedje ee. Voltaire ja Goethe čálalaš dujiide.

Prentejuvvon sámegirjjálašvuohta, sámiid iežaset čállin iežasgielat girjjálašvuohta, riegádii easkka  1900-logu álggus. Čájáhusas leat ovdan ee. Johan TuriMuittalus samiid birra (almmustuvai 1910:s), Anders Larsena Bæivve-Alggo -romána jagis 1912 sihke Pedar Jalvi dikta- ja noveallačoakkáldat Muottačalmitjagis 1915.

Ilkka Paateros lea hárvenaš girječoakkáldat. Son čoaggigođii 1990-logu álggus girjjiid, mat gieđahalle Lappi. Go son vikkai dievasmahttit iežas Lappi-girječoakkáldaga, de šattai vehážiid dutkagoahtit maiddái sámegirjjálašvuođa álgoáiggiid. Paatero dadjá ahte erenoamážit dat buot áramus sámegielat girjjit, mat prentejuvvojedje 1600- ja 1700-logus, leat duođalaš hástalus čoakkildeaddjái, dasgo dakkárat eai leat seilon galle ja datge leat eanaš almmolaš čoakkáldagain. Paatero muitala iežas gaskavuođas girjjiid čoaggimii Samuli Paulaharju sániiguin: ”Bivdoalmmájin go gártá, de dakkárin gal maiddái bissu”.

Prentejuvvon sámegiella -čájáhus rahppojuvvo Siiddas 15.6. ja dat lea oaidninláhkai 14.10. rádjai. Siida lea rabas 1.6.-19.9. beaivválaččat diibmu  9-20 ja 20.9. rájes maŋŋebárggas sotnabeaivái diibmu 10-17.

 

Lassedieđut:
Intendeanta Arja Jomppanen, Sámemusea Siida, tel. +358 (0)40 579 3313,  arja.jomppanen(at)samimuseum.fi

 

Sámi musea, Siida, Inarintie 46, FI-99870 Anár, tel. +358 (0)400 898 212, siida@samimuseum.fi, www.siida.fi

Document Actions
SISDOALLU
MuseumOrganizationNews Miljovdna olbmo fitnan geahččamin Siidda čájáhusaid Anáris
MuseumOrganizationNews Leif Rantala ustitvuođaseminára 7.10.2017 dmu 12‒16 Sámemusea Siiddas
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida ohcá Čájáhuskoordináhtora ja vuogádatáššedovdi
MuseumOrganizationNews Huksenárbbi rávvenbeaivi Siiddas 11.9
MuseumOrganizationNews Dáiddačájáhusa bokte badjebearraša árga oidnosii
MuseumOrganizationNews Sámiid museadoaimma áššedovdit čoahkkanit Siidii borgemánus
MuseumOrganizationNews Musealihtu mieđihii ánsomearkkaid Sámemusea buorrin dahkkojuvvon barggus
MuseumOrganizationNews Ijahis Idja – Álgoálbmogiid musihkkaseminára
MuseumOrganizationNews Helene Schjerfbeck Veaddjájeaddji boahtá Siidii
MuseumOrganizationNews Siidda geassebeaivi Anárvahkuid áigge
MuseumOrganizationNews Oahppobálgát–čájáhus ovdanbuktá Sámi oahpahusguovddáža skuvlenfálaldaga
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida rahpá čoakkáldagaidis Finna-bálvalussii
MuseumOrganizationNews Álbmotmusea skeŋke stuorra sámečoakkáldaga Sámemusea Siidii
MuseumOrganizationNews Sámi máinnasárbi ja luondu oahpisin
MuseumOrganizationNews Govvejeaddji Jyrki Kallio-Koski govvagirji, Raittijärvi – Kaijukan kylä almmustahttojuvvo 23.3.2017 Heahtás
NatureCentreOrganizationNews Siidast Suomâ 100 – Luándupeeivij 2017 algâttem oovtâst Sämmilij aalmuglâšpeeivijn
MuseumOrganizationNews Sámedávvirat 3D-hápmosiin
MuseumOrganizationNews SKÁBMAGOVAT- FILBMAFESTIVÁLA PROGRÁMMA LEA ALMMUSTUVVAN JA BILEAHTTAVUOVDIN ÁLGÁN
News Item Anára márkana juovllaid rahpandoalut duorastaga 1.12.2016
MuseumOrganizationNews Maorit lávkejit lávdái jagi 2017 Skábmagovat-festiválas
MuseumOrganizationNews Sámemusea ohcá fásta bargogaskavuhtii museagávppi vástideaddji 1.12.2016 rájes dahje soahpamuša mielde
MuseumOrganizationNews Mannu mieʹcc Kaiʹssi -jieʹllikartt viiǥǥi oʹdinakai aunstõõzz årra
MuseumOrganizationNews Sámedávvirčoakkáldat Hämeenlinnas Sámemusea Siidii
MuseumOrganizationNews Digigiissás rávvagat sáibbo vuoššamii ja luossagáhkuid láibumii
MuseumOrganizationNews Ávžžásjávri – Gáijjoga gilli, gili eallin govain 40 jagi áiggis
MuseumOrganizationNews Lappi universiteahtta ja Sámemuso Siida leat ožžon njunušprošeaktaruhtadeami Suoma Akatemiijas
NatureCentreOrganizationNews Vánddardeaddjit-čájáhus boahtá Anára Siidii
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida ja Ohcejoga gielda lágidit govvaeahkeda Ohcejogas
MuseumOrganizationNews Siida sirdása dálvvi rabasáiggiide
MuseumOrganizationNews Aili Mattus – anarâš nukkemiäštár
MuseumOrganizationNews Saaʹmi Äʹrbbvuõttpõõrt, Nuõrttsääʹmkulttuurfoond da Čeʹvetjääuʹr škooul čõhččpeiʹvv Äʹrbbvuõttpõõrtâst 8.9.2016 čiâss 11.00-14.00
NatureCentreOrganizationNews Eurohpá kulturbirasbeaivve Sállevári gárdde luhtte muittašit doložiid
MuseumOrganizationNews Huksenárbbi rávvenbeaivi Siiddas 14.9.2016
NatureCentreOrganizationNews Vásit meahcceteáhtermátkki Geavu luonddumeahcis
MuseumOrganizationNews Ijahis ija musihkkaseminára lávvardaga 20.8.2016 dmu 11–13 Sámemusea Siiddas
MuseumOrganizationNews Anárvahkuid Čeavetjávri-beaivái gullet luondu, kultuvrra, duojit ja katrel-dánsa.
MuseumOrganizationNews Siidda Olgomuseabeaivve prográmma fállun olles bearrašii
MuseumOrganizationNews Sámemusea amanuenssan válljejuvvui Áile Aikio
MuseumOrganizationNews Lappi sevdnjes kulturárbi -prošeakta ja Sámemusea Siida ordnejit dábálaš olbmuide dárkkuhuvvon arkeologalašroggamiid Anáris: Olbmuin lea vejolašvuohta oassálastit nuppi máilmmisoađi áigásaš duiskkalaš soalddatbuohcceviesu dutkamušaide
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siidii lea mieđihuvvon Vihervuosi metálla
MuseumOrganizationNews Saaʹmi Äʹrbbvuõttpõõrt da Nuõrttsääʹmkultturfoond ǩieʹssčuäʹjtõõzz äävummuš alttee Čeʹvetjääuʹr ǩieʹzz
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida čálligoahtá blogga
MuseumOrganizationNews Suoma museabargit čoahkkanit Anárii 25.-27.5.2016
MuseumOrganizationNews Riikkaidgaskasaš museabeaivvi gudnin Siidda čájáhusaide lea nuvttá sisabeassan ja musea maid ovdanbuktá čoakkáldatdoaimmas
MuseumOrganizationNews 60-jahkásaš Leammi álbmotmeahcis iežas čájáhus
NatureCentreOrganizationNews Sámi luonddu ávvudeapmi – Leammi, Geavvu ja Soabbát 60 jagi
MuseumOrganizationNews Pedar Jalvi –muitočájáhus rahpojuvvo Siiddas 12.4.
MuseumOrganizationNews Sámi sohkabuolvvat ja oktasaš muitalus -fidnu álgá
MuseumOrganizationNews STILL / LIFE – Tapio Wirkkala Retrospective –čájáhus Siiddas 24.3.- 25.9.2016
MuseumOrganizationNews Sámemusea ja Davvi-Sámi luondduguovddáš Siida ohcá geassebargiid
MuseumOrganizationNews Čábbodaga ja dearvvasvuođa davviguovlluin murjjiin -logaldatdilálašvuohta
MuseumOrganizationNews Vuovdespeallobiedju boahtá Siidii
MuseumOrganizationNews Raporta vettiiguin gorrojuvvon fatnasa duddjomis almmustahttojuvvo Siidda neahttasiidduin
MuseumOrganizationNews Dán jagi Skábmagovat časke mannan jagi gehččiidlogu. Festivála filmmat bohciidahtte máŋggalágan dovdduid
MuseumOrganizationNews Navajot ja Burma álbmogat Skábmagovaid čuovggas
MuseumOrganizationNews Siiddas fitne jagi 2015 badjel 113 000 guossi – váikkuhus báikkálaš ekonomiijai Anáris lei 2,63 miljon euro
MuseumOrganizationNews Anára márkana juovllaidrahpan 3.12.2015
MuseumOrganizationNews Siidda kultureahket – Suoma vuosttas Sámi searvi vuođđuduvvui eváhkkomátkkis 70 jagi dassái
NatureCentreOrganizationNews Sámegielat ealligovvaeahket Siiddas
MuseumOrganizationNews Logaldat tekstiillaid dikšumis Sámemusea Siiddas
NatureCentreOrganizationNews Siida geahččá ovddosguvlui - viiddideapmi ja ođastusat
NatureCentreOrganizationNews Camera Borealis – luonddugovvadoalut, man fáddán leat myhtat ja eatnamat
MuseumOrganizationNews Siiddas rahpasa árbevirolaš ja modearna duoji ovdanbukti Árbi-čájáhus
MuseumOrganizationNews Kultureahket Siiddas – lea sáhka Outi Korpilähde nákkosgirjjis rivgoeamidiid birra
MuseumOrganizationNews Siidda ođđa čájáhusa fárus Sibirjái fearánastit
MuseumOrganizationNews Gielladutki Leif Rantala mearkkašahtti sámečoakkáldat Siidii
MuseumOrganizationNews Siidda ođđa čájáhusas buktojuvvo ovdan ealli nuortalaškultuvra
MuseumOrganizationNews Siida sirdašuvvá dálveáigodahkii
MuseumOrganizationNews Nuortalaččaid árbevierrodálu čakčabeaivi 11.9.2015 Čeavetjávrris
MuseumOrganizationNews Veaddefatnasa čáhcáiluoitin lávvardaga 22.8.2015
NatureCentreOrganizationNews Čeavetjávrris govvejit sámegielat mánáidfilmmaid
MuseumOrganizationNews Lagabui 11 000 gallededje Siidda čájáhusain suoidnemánus
MuseumOrganizationNews A Fighting Spirit – Vuollánmeahttun vuoigŋa -čájáhusa rahpama bearjadaga 14.8. Sámemusea Siiddas
MuseumOrganizationNews Vilda duoddarat – musihkkaseminára 15.8.2015 dmu 12–14 Sámi musea Siiddas
MuseumOrganizationNews Suohpaterror olgočájáhus Sámi musea Siidii
NatureCentreOrganizationNews Almmut iežat sámegielat ealligovvaleirii!
MuseumOrganizationNews Áilegasdálus vuot ođđa čájáhus – Sámenuoraid dáiddadáhpáhusa 20 jagi muitut oidnosis
MuseumOrganizationNews Sámemusea ja Davvi-Sámi luondduguovddáš Siidda geassi 2015
MuseumOrganizationNews Riikkadási museabeaivvit Anáris 25.-27.5.2016
MuseumOrganizationNews Siiddas ávvudit Riikkaidgaskasaš museabeaivvi ja Flora beaivvi 13.5.2015
MuseumOrganizationNews Museagoarttain Siidii
NatureCentreOrganizationNews Čáziid veahka ovdan luondduguovddáš Siidda ođđa čájáhusas
MuseumOrganizationNews Vapriikki skeŋke iežas sámečoakkáldaga Sámemusea Siidii
MuseumOrganizationNews Eatnanšaddu – Luonddušattuid geavaheapmi -neahttačájáhus rahppojuvvon
NatureCentreOrganizationNews Kairojen kaunis maa -govvakonsearttas Hannu Hautala sihke Lasse Hoikka ja Souvarit
MuseumOrganizationNews 520 Bohcco - Antonio Briceño
NatureCentreOrganizationNews Siidii leat ohcagoahtán geassebargiid
MuseumOrganizationNews Sámemusea kulturbirasovttadaga dutki ja arkeologa báikkit leat devdojuvvon
NatureCentreOrganizationNews Meahccečuoiganláhtut ja muohtagámajohtolat leat gárvát vánddardeddjiide Anáris
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida fidne fásta doaibman sámi kulturbirasovttadaga
MuseumOrganizationNews Sámemuseavuođđudusa stivra lea válljen Sámemusea Siidda museahoavdan Sari Valkonena Anáris
MuseumOrganizationNews Siida skeŋke Suoma sámeguovllus jagi 2015 riegádan unnoraččaide ja sin bearrašiidda nuvttá sisabeassama Siidda čájáhusaide
MuseumOrganizationNews Anára márkanis buotlágan prográmma sámiid álbmotbeaivve 6.2.2015
MuseumOrganizationNews Siiddas rahpasa 6.2.2015 Sámenuoraid dáiddadáhpáhus oahpisin! -čájáhus
MuseumOrganizationNews Ođđa sámi filmmat geasuhedje Skábmagovat-festivás
MuseumOrganizationNews Siidda áššehasbálvalus ja restoraŋŋa Sarrit rabasággit Skábmagovat-filbmafestivala áigge
MuseumOrganizationNews Skábmagovat festiválai guossit máilmmis
MuseumOrganizationNews Siida skeŋke Anára ja Ohcejoga gielddain 2015:s riegádan unnoraččaide ja sin bearrašiidda nuvttá sisabeassama Siidda čájáhusaide
NatureCentreOrganizationNews SIIDDAS FITNE 2014:s LAGABUI 100 000 OLBMO
MuseumOrganizationNews Skábmagovat buokčala Latiinnalaš Amerihkkái
MuseumOrganizationNews Álbmotdilálašvuođat: Sámeguovllu riikkaviidosaččat árvvolaš duovddaguovllut
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida lea ohcamin MUSEAHOAVDDA 1.3.2015 rájes
MuseumOrganizationNews Sámeguovllu riikkaviidosaččat árvvolaš duovddaguovlluid áigeguovdilinventeren lea gárvvásmuvvan
MuseumOrganizationNews RIJKUO-MAJA - IRIA ČIEKČA SCHMIDTA DÁIDDA
MuseumOrganizationNews Čázi govat -čuovgagovvačájáhus Sámemusea Siiddas
MuseumOrganizationNews Siidda Ealli biras – Elävä ympäristö -girji jagi 2014 ruovttuguovlogirjin
MuseumOrganizationNews Eurohpá kulturbirasbeaivvit Siiddas 18.-19.8.2014
NatureCentreOrganizationNews Guhkkin Davvin -govvakonseartta ovdabileahtaid vuovdin lea álgán
NatureCentreOrganizationNews Davvi-Sámis ja Siiddas buoret geassi go diibmá
MuseumOrganizationNews Gállok Protest Art – Proteastadáidda Gállokis oaidninláhkai Siiddas 13.6.-21.9.2014
MuseumOrganizationNews Sámeguovllu divrras duovddaguovllut inventerejuvvojit dán gease - fina merkemin iežat evttohusaid kártii!
NatureCentreOrganizationNews Siida Shopis máŋggabealat dávvirfálaldat
MuseumOrganizationNews Sámeguovllu árvvolaš duovddaguovlluid áigeguovdilinventeren
NatureCentreOrganizationNews Geassebárggui Luondduguovddáš Siidii dahje luonddustobuide
NatureCentreOrganizationNews Luondduguovddáš Siidda ođđaseamos čájáhus láidesta davviguovlluid čáziide
MuseumOrganizationNews Buorit juovllat ja lihkolaš ođđa jagi!
MuseumOrganizationNews Ođđa girji sámi kulturbirrasis almmustuvvá
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida oaččui ruovttoluotta Anára gieldda doaibmadoarjaga
NatureCentreOrganizationNews Sámemusea ja Davvi-Sámi luondduguovddáš Siidda čakča
MuseumOrganizationNews Sámemusea doaivu ahte gielda smiehtasta ođđasit doaibmadoarjaga heaittihanárvalusa
MuseumOrganizationNews Ijahis Idja-musihkkaseminára
MuseumOrganizationNews Ovddahistorjjálaš ja historjjálaš áiggi dávvirat gávdnon Sámeguovllus
MuseumOrganizationNews Ohcejoga Áilegas-dálu geassečájáhusat
MuseumOrganizationNews SIIDII OAHPÁMUHTTIN
MuseumOrganizationNews Anára sámemusea deavdá 50 jagi
MuseumOrganizationNews Ealli biras
News Item Leage fárus gávcci jagiáiggi jahkodatvuogádagas Siidda ođasreivve bokte
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida oaččui doarjaga retromuseafidnui
MuseumOrganizationNews Siida – Sámemusea ja luondduguovddáš deavdá 15 jagi
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida ohcá / Sää´mmu´zei Siida oocc
MuseumOrganizationNews Geres - Čájáhus gerresa historjjás, geavaheamis ja duddjomis
MuseumOrganizationNews “Nu guhkás mun girddán” - Merja Aletta Ranttila dáiddačájáhus
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siidda čájáhus Narjan-Marii
MuseumOrganizationNews Ijahis Idja -seminára
MuseumOrganizationNews Siidii oahpámuhttin
MuseumOrganizationNews Prentejuvvon sámegiella - Paulus Diaconusis Johan Turii
News Item Geasseáigodat álgá Siiddas
News Item Siiddas rabas uvssaid beaivi miessemánus
MuseumOrganizationNews Sámemusea álggaha čájáhusdoaimma Ohcejogas
News Item Mapuche-eahket Siiddas gaskavahku 14.3.2012
News Item Mapuche – Chile ealli ruohttasat
News Item Riikkaidgaskasaš turismaoahpisteaddji beaivi 21.2.
News Item Siidda álgojahki
News Item Siidda jahkegoartta spesiálafálaldat ja Siida Shopa juovlakaleanddar
MuseumOrganizationNews Bivttastallat
News Item Sápmelaš - That's it!
News Item Siida sirdášuvvá dálvebadjái
News Item Anára márkanbáikki kultuvrra johtolagat ja mearkkat
News Item Siiddas valjis dáhpáhusat čakčat
News Item Ijahis Idja -seminára 20.8.2011 dbm 12.00 - 16.00
News Item Siida geasi áigge rabas beaivválaččat
News Item Boares dávviriid dikšun ja seailluheapmi -dáhpáhus Siiddas
News Item Miessemánu vuoládusat Siida Shopissa
News Item Nuortalaččaid Árbevierrodálu rabasáigi guhkiduvvon
MuseumOrganizationNews Sámemusea oaččui mearkkašahtti girjeskeŋkema
News Item Inari – Aanaar Mátki 2011 -ossodat geasuhii meassogallestalliid
MuseumOrganizationNews Kulturbirasovttadahkii válljejuvvojedje bargit
MuseumOrganizationNews Sámemusea Siida oažžu resurssaid sámi kulturbirrasa dikšumii
MuseumOrganizationNews Sámemuseavuođđudus cealká eret Skierrái guoskevaš láigo- ja ovttasbargosoahpamuša Meahciráđđehusain
News Item Museaoahpisteddjin Siidii gurssa bokte
News Item Siidda jahkegoartaovddut
News Item Siida sirdášuvvá fargga dálvebadjái
News Item SIIDDA WWW-SIIDDUT OĐASMUVVE
 

GALLESTALLIID INFO

SIIDA
INARINTIE 46, 99870 ANÁR

Sámemusea
Tel. +358 (0)400 898 212

Luondduguovddáš, Meahciráđđehus
Tel. +358 (0)206 39 7740

 

Sajos

ISM-logo1

ILM.jpg

mapinari